December 22, 2006

Guun Gaal Taan Inn Apan Suahtaakna

Vuikhu laang lunglung kawm ah Tedim Road, lampi setak mai tawn in bus a hongtai ngiaingiai hi. Suunni mual ah a keniam hiaihiai a, lamgei ah naupang hon, dong setak a kithuam te’n tua gari a tuang te a khut un a vaan leplep uhi. A paam deuh ah cheek sing leh meihol bag a kichiang dim venvon a, a saklam ah mi bangzah hiam te’n sing a aat nainai uhi. Tua laitak in Shaktiman gari khat in bus a honpeel a, a khu ngeimai". I gam a singhoih-singlian teng kiphuuk siang ta ahihman in i gaal a gammaang sing te va saat louhngaal neekmuhna diing omlou," chiin Muallum mahajon, Hausuan in geen hi. Amah tel in Singngat taang a singsaat mi 20 te, Kawlgam a ni 177 sung taan inn a genthei tak a hun a vazat nung un tu’n damtak in hongpawt kheta uhi.

Hiai ahihleh daan bohsiatna leh thongkiatna taangthu kia ahikei. Zodawn mangbatna a kipan khosuahkhiat theihna dia lampi zonna leeng ahi. Baan ah, hiai taangthu ah unau, chikhat-sakhat kaal a kilainat tuahna thuuktak leeng a tel. Tu in suahtaakna daak a gingta, i chi maithei. Hiaitan ah i tungthu uh beisak kei ni. Mabaan sautak i neilai.

Guun pang buluhna:
Guun lui gaal, gammaang a sing thupi taktak te saat a neekzong in a kum a sim Singngat kiim leh Behiang gam a khua khenkhat te na khosa tou uhi. Hiai neekzonna ahihleh a meet lawmlawm kei. Hinna a diing a lauhuai thei thil tampi leeng kigolh hi. Lam setak leh gammaang kawm a sing laa a kuanna ahia, Kawlgam a i unau, khomi te leh Kawl sepaih te suk lungkim – khenkhat te’ a di’n bel kiveen - ngai gige hi. Mahajon te’n kho hausa te’ kiang ah kha thum leh li khawng daih diing singlaak theihna di’n Rs. 20,000 – Rs. 40,000 kaal sung uh a, tua hausa te’n sepaih te maivilna in a kimkhat diing khawng pesawn uhi. Mahleh, sum bangmah pelou a luut pawl leeng omzeel hihtuak.

"Sing beam, cubic 1 ah Rs. 60 khawng a la in Rs. 90 in ka zuak ua, seemtu te teng khatvei kuan in Rs. 500 bang ka pia uh," chiin Singngat mahajon khat in geen hi.

Kawlgam a taaninn ah:
A ngeina bang in gari bangzah hiam a kizui in mi 100 vualdiing khawng singla di’n Aisih gam ah, tukum May kha bul in na luut uhi. Himahleh May 6, 2006 ni peen a ngeina ana bang ta kei. Amau te thakhat thu in Kawl sepaih te’n khum uh a, gari 3 leh mi 21, naupang khat tel in, man uhi. A tam zotham te bel suakta man uhi.

Cikha ah tonpih in om ua, huai a kipan May 12 in Tonzang lockup tut hi uhi. Vaangphat huaitak in taksa lam a kigawtna nasa lua a omkei. Khatvei, S. Vengnuam a Thangkhankhai, a lu suk keek in om a, huailou in June 27 leh 28 in buaina khenkhat a omziak in up-down 600 vaal vei neihsak hi uhi. Huaibaan ah, Sumchin mi, Dalkhanpau, OC pa’n a phei a peeksak ziak in kaal khat veel taang theilou in om hi. A omna lockup uh ahihleh feet 20 square a neu ahi a, huaisung ah mi 21 kihen khawm in a sung ah daileen buuk khat om zomah hi. Cikha a kipan Tonzang a a taansung teng un mahajon te’n neek-le-taak teng seengvek uh a, annhuan di’n khomi te zangtou ngiitngeet uhi.

Tonzang a a omsung un court 13 vei kaiman uhi. Court a a dinchiang un a sik ua ding diing kuamah a nei (thei) kei ua, thukhen tu khat in ngoh a a omna uleh a mohna te uh simkhiatna nei a, thukhen pi pa’n tua te pansan in thu tankhumna nei zuingaal zeel hi. Huaidiing in i unau te’n sum tamkhop seeng zomah uhi.

August 25, 2006 a Tonzang Township Court in a thukhenna ah naupang Pauminthang khahkhiat diing, chi a, Tangpijol mi, Manglianlam, SSB thau khat toh matkhawm khaak ahihna ah sabet ziak in kum 19 sung jail taang di’n thu tankhum hi. Midang 19 te ahihleh phalna bei a gamsung luut leh singsaat ziak in kum 12 sung taang diing, chih ahi. Tu in amau te a khoveel uh mial in a tuamchip ta. Lametna bangmah a neithei nawnkei uh.´Huchiin, August 31 in mi 21 te Sagaing Division sung, Kalemyo Township a Inndainggyi prison-cum-labour camp puaktung in om uhi.

Naupang Pauminthang peen khahkhiat in a ompah kei. Hun sawt kuamtak hong kivei a, belhdiing neilou in mangbang tak in a theih ngeilouhna gam ah hun hon zangtou lai hi. Innkuan khosak haksat ziak in Hausuan in amah na keemtou hi. Hingdam a a khonung a hong kimuh un Paumin in khasetak mai in a pu, Hausuan’ kiang ah hichiin geen hi: "Nou Kalemyo zuan a n’on paisan nung ua kei kia a thawmhau tak a om ing a, innlam lah pai theilou, meeltheih lah khat beek le neilou… kei kapkap mai…" September kha lailak veel in Champhai ah khaakkhiat in ompan hi. Huai a kipan innlum a zotdaan bang leeng taangthu khasiat huai mahmah khat ahinawn.

Inndainggyi taan inn ah a gawm in mi 1,300 veel om ua, tua ah numei 270 veel tel hi. A hunzat daan taangpi uh ahihleh: ziing daak 3 a thou, kihahsiang, daak 6 a singpi dawn, nna seem, daak 10 a ziing ann ne, daak 11 a pindan a luutnawn, daak 1 apan nna seem, daak 3 a ann ne, khawl tawldam, huaizoh ut leh utlou omlou daak 5 a kipan meimit! A geendaan un a ann neek te uh vok ann saang a leeng limlou zaw, chi uhi. "I lu anat leh paracetamol, i gil anat leh paracetamol, i sung a khoh leh huaimah hizeel, natna tengteng a paracetamol higai vek! Huaile a omlouh chia sialthuak ek ngai zomah!" chiin a lak ua khat in geen hi.

Hun te hong pailiam zeel a, Inndainggyi a kha nih bang a hong kikhum bichilh nung un October 30, 2006 ziing daak 5 in amau te’n - a lamet phaak nawnlouh nung un - suahtaakna khovaak hon muta uhi. Namphalong a pi in om ua, huai a kipan Moreh tan khaaktung in om uhi. Kawlgam a a hunzat sungteng uh lungziin huaitak himahleh amau te haattak leh haangtak in pangtou ngiitngeet uhi. "Pathian hing bia i hihziak un ka lung a liapkei. July kha lailak veel a ka sung te’n innlam news a honkhaakna uah, Delhi a Zomi Human Rights Foundation te’n pan ana la ua, MP pa’ kiang a a thu ana tun uh ahi, chih ka theih un lametna liantak a honpia," chiin Hausuan in geen hi.

Mat ahihtuung un sepaih te’n a vanteng uh laaksak gaivek ua, a paikuan un puanteen khat leh puanaak khat chiat piak in om uhi. Gari thum, a matkhawm te uh ahihleh tu in Cikha ah heentaang in omlai hi.

Sak-le-khang a Zomi te kisumdawl tuah:
Laizom mi 21 hiilhial gamdang a mat a a om thu uh a kitheih a kipan mi kheempeuh i lung honphawng hi. Internet tungtawn a kithuzaakna, adiak in SSPPNet (Delhi SSPP te’ phuan, international discussion forum) ah khawllou in hiaithu kikupkhawmna paitou hi.

Hiai Guun gaal a saltaanna taangthu, hong kitheih khiatna ahihleh Heutupa H Khamkhansuan, Varanasi a kipan ahi. Mat ahihnung uh, ni 18 bang a pailiam nung a complaint bangmah bawl ahih nailouh lai ziak in a thu ngai poimoh in May 24 in Singngat OC, Kamzathang, SI in FIR chiamteh hi. Local news te ah leeng report bangmah a om tuankei. Mat a om innkuan te’n palai sawl in Singngat bial MLA, Thangso va panh pah uhi.

Thuchian theinuam in June kha bul in Zomi Human Rights Foundation (ZHRF) Delhi Cell heutu te’n Singngat a om Mr. T. Dongkhansiam kiang ah a thu kanchiang di’n sawl uhi (lampi dang omlou ahihman in). Tua thuchian te pansan in ZHRF Delhi Cell in June 24, 2006 (Kiginni) in Manipur Outer MP, Mani Charenamei’ kiang ah a thu tun ua, a hihtheih daandaan a panlaak pih di’n ngeen uhi. June 26 (Seppatni) in MP Charenamei in a thu, Home Affairs leh External Affairs ah tunngaal a, mimal tak in leeng a saite va kimuhpih hi. MP pu’n khawllou a pantouh zeel sawm ahihdaan heutu te’ kiang ah geen hi.

Huchihlai in, i Zosuan pih, imi ngeelngeel saltaang uh, chih thei in awlmohna lianpi toh Pu NT Khankhup, Indian Ambassador to DPRK (North Korea) in, Yanggon a Indian Embassy a a lawm, Mr. Manoj Kumar Bhartu, Deputy Chief of Mission kiang ah ana kan hi. Mahleh amau hichibang thu thei khalou uhi. Hiai ahihleh June kha ahi.

August 3, 2006 ni’n Parliament ah MP Mani in hiai thu taangkouna nei hi. Ama’n gamgi lehlam tuak a teeng mi te chikhat-sakhat i hihdaan uh geen a, mat a omte’ haksat daan geentel in, a kinthei lam a Myanmar solkaal kiang a khahkhe dia phu di’n ulian te kuun hi. Huchiin, kha khat nung in MoS (External Affairs) E. Ahamed in MP Mani hiaithu toh kisai in laikhaak a, a thu, Yangon a Mission tungtawn a Myanmar solkaal kiang a tut ahihdaan geen hi. Myanmar Foreign Office in leeng tua mi 21 te gamsung a sing a saatziak ua Myanmar Immigration Law and Public Law bohsia hi un geen.

August kha tawp kuan in Pu NT Khankhup in Yangon a Indian Ambassador Bhaskar Mitra houpih a, himahlah Mr. Mitra in hiaithu amau kiang tung nailou ahihdaan geen a, "Ka na enzui dia, thil omdaan Delhi a i kimuh chiang in ka honhilh diing," chi hi. September kha bul a South-East Asia sung a Indian Ambassador te’ khawmpi Delhi a neih a om ah, Pu Khankhup in Mr. Mitra munawn a, himahleh hiaihun tan in leeng a thu, amau – Yangon a Indian Mission te – kiang tung nailou lai hi. Huchiin, Pu Khankhup mah in Ministry of External Affairs (MEA) a a saipa’ kiang ah kan a, hiai thu amau’ lak a taamlel ahihdaan hilh in om hi. September 5, 2006 in ama’n MEA a Joint Secretary (BSM) Mr. Mohan Kumar va kimuhpih a, Mr. Kumar in leeng ana ngai poimoh mahmah a, huaini mahmah a Yangon lam a athu khaakkhiak diing in thu pengaal hi. Huchih lai in Lok Sabha/Rajya Sabha Secretariat a seem imi-isa te’n pan ahihtheih daandaan un ana la siausiau uhi. MP Pu Mani ngei in leeng Burmese Embassy te leh External Affairs a mi poimoh te kimuhpih touzeel hi.

Awl a panlaak theih daandaan a laak ahihlai in August 25, 2006 ni’n mi 20 te’ tung ah thukhenna khauhtak mai guan in hong om hi. A lung liaphuai mahmah. September 12, 2006 ni’n Copenhagen, Denmark a om Heutupa Lealyan Thomte in, amun a pan hongla theilou ahihman in Rs. 20,000, hiai saltaang te hutkhiatna dia panlaakna di’n honthoh khia hi. September 13, 2006 a Indo-Myanmar kaal a 12th Home Secretary-level talks ah hiaithu geen in hong om a, phualpi ulian te’n Deputy Minister for Home Affairs, Union of Myanmar’ kiang ah a kinthei lam a thu ngaihtuah di’n ngetna bawl uhi.
Huailou in, October 14, 2006 a Siamsinpawlpi, Joint Headquarter Delhi’ saina a Siamsin Khawmpi om ah, SSPP Delhi leh ZHRF Delhi Cell te kithuah in Chief Guest, Oscar Fernandez, MoS(Labour) kiang ah hiai tungtaang a a thu ngaihven pih di’n ngetna khenawn leuleu uhi. Yangon a Indian Embassy te’n a thu amau kiang a tunphet in "Consular Access" (suangkulh taang te kimuhpih theihna) ngeenpah ua, Yangon ah Embassy a First Secretary (Consular) Mr. Raj Srivastava in suangkulh taang te na kimuhpih hi. Huchiin, amau te a suahtaak theihna diing un Embassy in naaktak in Myanmar solkaal’ kiang ah geensak hi.

Tu in imi-isa te a saltaanna ua kipan hong suakkhe ta uhi. A kipahhuai.

Ambassador Mitra in tua imi-isa te hingdam a hongkiik theih uh a kipahhuai daan geen a, huchibang mun a omkha te, athu-alaa geenlou a kaaplup toptop hi un leeng geen. Huan, Myanmar solkaal’ ngaihdaan in eite’n a gam daan uh kalh a nna vaseem ihi ua, himahleh India solkaal in mi gam’ daan va bohsia, chi a hon paampaih mailou a, hon piikhiat thil kipahhuai tak ahi. Pu Khankhup in "Gamdang a haksatna tuak i omleh MEA leh i Embassy te’ kiang a a thu tutpah diing ahi,"s chi. Ama’n hiaibang buaina mun tamtak ah na sai ngeita hi.

Tualou in, "Gamgi zuul a zuihdiing policy, nou a dia hoihdiing, honkhung un. A gaal lehlam tuak a teeng mi te chikhat-sakhat na hihna uah, solkaal in daan a hon bawlsak theidiing. Huchiin, ke’n phualpi solkaal ka na phudiing," chiin MP pu’n geen hi.

Iimvuallouh- nialvuallouh thutak:
Kawlgam a kipan i unau te khahkhiat a om thu uh a zaakphet in Singngat MLA Thangso Baite in a mi zatte sawl in amau te Moreh ah va piisak a, October 31, 2006 in Imphal a a teenna inn ah vaidawnna neipih hi. A thugeenna ah, "Outer MP Mani in nna bangmah a seem theikei. Na tungthu uh Manipur ah a kisai kei a, kei leh Inner MP Dr. Meinya in a saanglam a thil ka sai ziak ua nou lawi hongpawt khethei na hi uh," chi hi.

MLA Thangso in panna a neikei, zaw chikhang. Nei khamah inteh. Kikum sukzual le.
August 3, 2006 a Lok Sabha zero hour ah MP Mani in May 6, 2006 a Zomi singsaat 21 mat a a om thu uh a geenzoh in Inner MP Dr. Thokchom Meinya in MP Mani houpih a, a thilgeen a dik leh a diklouh dong hi. "Bialtu MLA Thangso in lah amau te ‘jail taang ahikei uh, gammaang a om ahi uh’ a chi a?" MP Mani leeng hong lungbuai sim a, Rajya Sabha a seem, Heutupa Thangzalun Khuptong kiang ah a thu kanchiang thak hial hi. Huchiin a mangngei nawnlou diing in, MLA pu’ thugeen, Zosuan te’ khangthu bu ah chepteh in hong omta hi.

Huan ah, November 9, 2006 a Heutupa Lun Khuptong toh MP Meinya a kihouna uah, MP pa’n jail taang te a pawtkhiat lam uh theipan hi. Dr. Meinya in ahihleh khatvei hiam Home Affairs te’ lak ah lehkha ana peluut hihtuak. Ahia, India gam paidaan ah, hiaibang a lehkha piakluut te koihdap theih himahleh Parliament House a thil taangkou a om te himhim koihdap theih hilou hi.

Huaiziak in, ZHRF Delhi Cell te’ phuutna ziak a, MP Mani Charenamei in Parliament a a kikoupihna tungtawn a ‘i thu’ un a deenna diing muntak deengkha ahi zaw.
[Hiai thugelh, Tongluang December 2006 issue ah leeng a suak. Supporting documents bangzah hiam www.zogam.com ah a muhtheih diing]

October 31, 2006

THE LAST MOMENT

THE NIGHT was cold and gloomy. The moon shied away behind dark clouds, and not a single star shed its feeble light over the wilderness of the hills. In the stillness of the air, only the occasional chatter of birds high in the trees and the shrill whistling of the wind could be heard. Chingboi closed her eyes, listened to the sounds around her, smelled the fragrances of grasses and wild flowers. Mimin stood there, beside her, lost in his thoughts. And a long, unsettling silence filled the night which seemed to drag on for eternity.

As the coolness of the night’s breeze caressed Chingboi’s face, she felt the faint breeze stirring her hair gently and her eyes sparkled from held back tears. With frozen emotions, Mimin desperately tried to put together the words of what to say. The clock ticked on. He knew their time was coming to an end. But no word seemed to find its way up from his brooding heart.

Chingboi leaned on a tree holding Mimin’s hands in hers. She couldn’t bear to look him in the face. In her mind, she knew this was it. They both did. It had been an amazing one and a half year starting from the moment they met. It wasn’t fair that it had to end tonight. Again, she had found something that made her heart skip. And again, something was tearing him away.

“Ching,” Mimin quietly said. She didn’t respond. She couldn’t bear to hear what he would be saying. She was all of 18, and he was barely 19. In the region where she lived, her family surname carried the image of prominence and substantial wealth. Yes, her parents and family were wealthy, but Chingboi was far from being well to do in her own right. She was humble, compassionate and that’s the reason why she could be “in love” with a poor, noble guy like Mimin. Plus, she was emotionally and physically weak.

“Ching, ” he said again. He gently raised her face with the tips of his fingers; her brown eyes glided slowly towards him, slightly upwards, mollified and questioning.

“No,” said Chingboi bringing her focus back to his hands. The emotions were choking her voice. She couldn’t believe this was happening. “Min, let me just pretend that tonight is just another night, just another sweet moment.”

Silence came again. He took her in his arms, and they both leaned on the tree. Chingboi looked up at the summer night sky. “I wonder why no stars are there tonight. Everything seems bleak and dismal.” She paused and remembered the time they went stargazing. With a chuckle, she said, “Remember that time when we went uphill to look at the stars? And, you told me all the stories about each one of them?”

“I could never forget.” Mimin turned her around so they could face each other. “Ching, I meant what I said that night.” His voice was still gentle and quiet but the emotion was pretty audible. “And I still do.”

The past year had passed by like a tornado, quick and devastating. Yet memorable.

They first met at a freshers’ welcome while they were in the XIth class at Rayburn College. That was a couple of years ago. And from that moment, they found a mutual attraction in each other’s personalities. They had shared the best of times together like every other young lovers. Together they had run through the sand, walked through piles of leaves, sat in the green fields, wandered by rivers at night hand in hand, climbed the top of the mountain, swam the deepest sea, stared towards where the blue horizon met the sky. When the moon arced its way serenely across the azure sky as the night deepened, he had sung to her songs that he wrote for her – songs of love, praises, faithfulness, promises – and she had loved every bit of them.

Chingboi couldn’t say anything. The words that he had said to her on that night still reverberated in her mind. “Even if you are drifting away from me, my love will always surround you, my loyalty will always be true to you, my trust will always be in you...” Every word hit her like a dagger in the heart. She knew that she loved him too. But sometimes love wasn’t just enough. There was life beyond love. She had a great, caring family who wanted her to make it big in life. When the emotional blackmails from her family members tended to sway her, love didn’t seem to stand a chance in her way. And she was now standing on the verge.

Chingboi had told Mimin how excited she was to continue her studies in New Delhi. She used to dream of getting in one of the best colleges in Delhi University and of living a posh life in a big city, far away from the stresses of home. She had always wanted to break free from the confines of her family. She had always ended up “ooh-ing” and “aah-ing” over the thought of the bustle of city life.
Movies. Shopping malls. Late night outs. Parties. Discothèques. Thumping music. Drinks. Dances. Glittering lights. A different world cut away from the so-called civilized society with social stigmas that don’t stick. And much more.

Reality sunk in. Now that she was going there the next day, all her past excitements seemed to have died down. She only wished if the night would go and on. A soft whisper awakened her from her reverie.

“Where are the days when you told me that you would never leave me? That you would hold on to me no matter what?”

“Did I? Didn’t I? I don’t know,” she looked up at him. “I used to believe that things would work out fine for us. But lately I realized I’m wrong,” she paused, then sounding serious, she said, “I don’t understand why would my family be so harsh on us. But I have to accept that they are doing this for my good - for our good.”

Mimin just stared, blank faced at the silhouette of the woman he loved dearly. Chingboi said, “I have a challenging career awaiting me and right now, I have to focus on my life. Maybe we will meet again somewhere, sometime… After I finish my graduation. When I’m a little bit more capable on my own.”

“You’re at it, Chingboi,” he said. There was no turning back now. There was no more stalling this conversation. Before she even said the words, he could feel his heart starting to crack. “You were my shooting star. You were my wish. You were my light.” He could hear her aching heart in those words as she too, tried to hold her composure. Mimin wanted her to stop talking because each word was only hurting him even more. He knew what she was going to say, and he wanted her to stop.

“Chingboi,” he said, “Don’t say it. Please. Don’t.” It hurt so much, and his eyes were starting to burn.

She continued anyway. “Before I met you, everything has been planned. These times together, I admit, I was happy. This past year. You’ve made me feel things I’ve never felt before. I’ve never been happier or full of life until you,” she paused. “Min, I – ”

“Ssh!” he put his finger on her lips. Everything that he ever wanted was in front of him. Everything, but something held him back from just immersing himself in it.

Chingboi moved his hand and said, “Min, I’m sorry I have to tell you this. We’ve to…” She couldn’t continue. She choked. And drops of tears came streaming down her cheeks.

“I have to go.”

That was it. The bitter-sweetness of those last four words framed it all. He heard the words in his mind, but he was quite unable to process them

Mimin searched her tear-ridden eyes for something, anything. Everything now seemed to fall into pieces. His voice sounded deep and drawn out and his movements seemed like something out of a dream. At that moment, they shared a painfully sweet kiss as tears rolled down her face. He didn’t want it to end. It wasn’t fair. He whispered as their lips parted, “I love you.”

With her dark brown eyes, she looked at him, “I know you do. I’m far too sorry this has to happen. I have no choice.” She couldn’t stop the tears anymore. They flowed as freely as her emotions now. “But,” she said through the pain, “I don’t love you.” That had to be the biggest lie that ever slipped her lips, but she had to say it for the good of him.

“You don’t mean that. You can’t say that after all this.”

“May be I’m not the one for you. I’m going off tomorrow, and you’re going to find someone who is better. I know this here,” she pointed to her heart, “and you need to know this here,” she pointed to his heart.

Mimin took her hand and pressed it to his heart. “My heart knows nothing but you, and I’ll wait for you. Even if it takes an eternity.” But, deep in his heart, he knew his words wouldn’t affect her anymore.

Flashes of memory came flooding in his mind. Sweet ones. Sad ones. And else. He was saddened not because he was about to lose his love. He was rather saddened by how the society had become increasingly materialistic, stratified and prejudiced towards the poor and the downtrodden. He was saddened by how the education system in Manipur had lain crumpled so much so that one has to say solemn goodbyes to loved ones, and friends - thereby creating, over and over again, a wide disparity between the rich and the poor. The thoughts made his heart throb wildly. He became angry, wanted to yell, scream, shout, cry, anything to get his feelings out.

But when his eyes settled on her dark, tearful eyes, he was dazzled, mesmerized, and, fascinated by her charm. He said slowly, softly, seeming to weigh every syllable that he uttered, “You came into my life, left footprints in my heart, and now you’d be gone like the wind.” He paused briefly, and continued, “I just want to thank you now for the memories of things we did together. I thank you, love, for everything you’ve done for me, everything you’ve meant to me. I pray that we’ll meet again somewhere in time…”

Their eyes locked for one long moment. At last, Chingboi said, “Goodbye.”

Then she was gone. And he was alone with her final word.

It was 12.00 a.m. He walked away and looked at the sky. It didn’t rain but the breeze was cold, colder than the previous night. In the distance he could see the sprawling town of Lamka stretching out asleep, peaceful and quiet.



[This is a work of fiction. The author has taken some liberties in playing out the live reality of our society. Any resemblance to actual events and persons, living or dead, is entirely coincidental.]

© vaphualization october 2006

October 25, 2006

Delhi Siamsin Khawmpi : Mimal Muhdaan

Lawmpa, Sang Valte in a heina Tokyo khopi apan Delhi Siamsin Conference nuamtak a zatzoh ahihtaak thu, Zogamonline discussion forum a geen a a om in, hiaithu hongelh hi. Ka lung a khoih mahmah.

[ Q U O T E ]
"Singdang gamlei ah sawlbang hei in, ka pianna gamlei gaal in don veeng. A mual in hal, tuisuah-giat in hal, hizong ka lunglai ah daibang thaam - ka pianna Zogam lei.

Ka laizom siamsin zata-te nunnop zailaa sak, nuihchiam leel leh simthu leel zatam te ngai in huibang mau veeng... Maimit in ka mulou in, ka bil in ka zalou zong, thukizakna tuamtuam tungtawn a ka zaak te'n ka lung taisak hina maizeen e... Tua pupa laa leh gamngaih laa sakna leh nunnuam a leenkhawmna mun ah kei zong khaubang chiahnuam hina ing e...

Ka pianna gam kisia in, lungziinna in a dimzong, Zosuan zatam kawlgam-vaigam ah sawlbang heite'n, haanchiam in siambang sin a, tuunnu Zogam ngilhlouh chih simthu ka zaak chian', ka bil a di'n ging kilawm hina tel e... a zak nuam hina tel e...

"Khangthakte khanglou ta, maloubang panta uh lungdam huai... machiang suan diing, tolh lou ding, tolh kiklou diing!!"

[ U N Q U O T E ]

Ke’n leeng hiai khawmpi ka siimna a kipan mimal’ muhdaan khenkhat ka neihte k’on gelhtei ringot deh!

RAISINA MUAL a kipan phavaang huih hongnung hiauhiau te’n Delhi siamsin te, a bukna kawm chiat uah hon zeelsuak a, kumkhat a dia khatvei kipolhkhawmna hun omsun, SSPP khawmpi, a gim a honglaang haat panpan ta. Huchiin, theihlouh kaal in sports hun a hongtung a, nuamtak in a kizang bei a, lametna liantak toh i na ngaak, conference hun a hongtung zomtou a, tomchik sungbeek i matkhawl theih ma in a hon luanliam san manzeel hi.

Tu in keimah in tutkhawl deeduu in ka ngaihtuah kiik a, ka mitkha ah a honglang dundun hi. Khat khit khat. A baanbaan in. Tua hunnuam te.

Innlam ka omlai a kipan Delhi SSPP conference hi video a etnuam ka na sathei peetmah a, vaisai tute ka na ngaisaang ngoihngoih mai hi. Khanglui vai leh khangthak vai tonkhawm sak helhel gige hi’n a kilang. Adiak in, gam-le-nam dinmun hileh, siamsinna lam toh kisai hileh, thu kigeen leh kinialna te bang mimal tak in ka na phattuam pih thei mahmah.

Awle, a sakmin thang Yamuna luigaal a kipan October 14, 2006 ziingni hongsuak khia in bangchi daan hiam khat a siamsin te’ khoveel ah kikhenna hontun di’n lametna liantak ka na neimawk hi. Kei leeng tua diing in nasatak in ka na kisakhawl hi. A ziing a ka kisil zohkuan sim in phone a hongging a, kawtsim niuniau in ka va saang hi.

Heutupa Thangkhanlal Ngaihte ana hi hi. Tu ma a gamgi kuamlak a Kawl sepaih te’ mat, unau mi 21 te’ tanchin hondong a, ka theih daandaan in ka kikum uhi. "Abang! Conference hun kuankuan a hiaithu!" ka chi lungsim hi. A manmoh simziak in hunsawt ka lakei uh.

Huchiin, amun ka va tungngeei a, a kongtual a taanzau in a nuam mahmah hi. Auditorium kong ah mun lian huntawk, loupa hing dim mitmet in om a, alai a suangtung lak a kipan tui a luang ziahziah hi. Tuukthei-taithei tuamtuam a kipan mipi te kikum khe sauhsauh in a sunglam a kizuan nainai hi. Lia-le-taang fel taktak te’n tutna diing mun a honkawk muh ua, huchiin hiai hunnuam ka honzang panta. Mipi leeng a kitam mahmah.

Kong polam noptuk in a sungleeng ana nuam mahmah hi. Huihvot in honzaap helhel a, thawmging luandaan a chiang a, ngaih a nuam mahmah a, mei vaakdaan in i omdaan a sunuam tuam a, dohkaang tung a screen liantak a lim tuamtuam hong kilang leplep zeel te’n mit a taisak tuan mahmah hi.

Huchiin, ahidiing bangtak in hun kizang tou ziahziah hi.

Hiai kipolhkhawmna hun a a mimal tak a "thupi diak" ka na sak, bangzah hiam te geen uthuai ka sa.

Khatna ah, laa kisa te leh tumging te. Geelkhawl ahihbang in hiai khawmpi ah a tamzaw te i Zo laa ahi. Tumging tumsiam tak te’n mawitak in honzuut ua, i suan mahmah zai oihsiam te’n gamngaih laa hon awi diaidiai ua, dohkaang tung apan Zokuam gamlim, mual-le-taang, sing-le-lou, Zodawn vaangkhua tultak, keu bimbem te khawng hong kilang dundun a, meivaak hongmial sim diidee a… I pumpi, i lungsim leh i kha te ngaihsutna leh veina thazung a lawn in a ki om hi. Chihuum bang a thou sungsung hial. Pastor Khamkhanchin (Delhi EBCC) in hichiin geen hi: "Khopi changkaang tak leh mun nuamtak a conference zang himahle hang, nop i sakdiing bangtak a nuam kisakhin lou hi’n ka thei. Zuunlouh Zogam tulpaan’ kai, chia laa i sakkhiat ngoihngoih te ka zaak chiang in khasiat huai ka sa."

Nihna ah, lapau-lavui geen kidemna. A mangthang kuankuan, Vai gam a khangkhia a, i minam’ khangthu, tawndaan, ngeina leh pau-le-haam te bang a theihdiing zah ua theipha nawnlou, naupang neu chikchik te’n i lapau-lavui te hongeen khiat kaukau chiang un, pahtaakna toh kiphawksuah thakna lungsim toh, mipi te’n dingkhe zeen in khut kibet khum zuazua hi. Dai dide a limtak a ngaikhia a, ana tu ngiungeu hunkhop leeng a ki om. Kei leeng tua te’ lak ah ka tel hi. Aw, ipau-ihaam gil hinah e! Mawi hinah e! Hausa hinah e!

Leh, atawpna di’n, Heutupa Thangkhanlal Ngaihte leh Lamkhanpiang – mimal tak in, leh pawlpi’ sik in. Heutupa Lal in hun honlaa a, Shri Oscar Fernandes, Hon’ble Minister kiang ah memorandum piakna nei hi. A thutuun ahihleh May 6, 2006 ni a Singngat gam leh Kawl gam kikhenna mun a singsaat mat a om Zomi 21 te’ dinmun ngaihtuahsak dia ngetna ahi. Tua mi 20 (naupang kum 6 mi peen khahkhiat hita) te kum 12-15 veel mattaang dia thutan khum a om ahi uhi.

SSPP vaisai te leh heutute’ thilhih pahtaak huai ka sa mahmah. SSPP conference a hiaibang thil a hon puakkhiat uh thupi peetmah hi. Ka ngaihtuah a, tukum SSPP Delhi’ thuluu, "Building Relationships" ahihlam ka theikhe thakthak hi. Hiai in gah thupi tak a hon suangkhiat ka lamen. Ei-le-ei kaal ah.

Huchiin, lamzang tak a hun zatzoh ahih in innlam zuan in kipai ta hi. Ka tuanna bus uah mi a tam mahmah mai. Mi kheempeuh in nuam kisa chiat hi’n ka thei. Houlimna te leeng conference thu ngen ahi lailai hi. Lawmvual lungtuak te nuihchiam leel in a nuikhawm laihlaih ua, annbang ki-it, lianu-taangpa bangzah hiam te leeng kikhelah tak in a tukhawm tittet ua, tua te ka et veelveel chiang in ka lungsim ah thawmhauna tak khat a hongdawn khe mawk hi.


© vaphualization october 18, 2006